Czy są jeszcze ślady kultury polskiej na Naddniestrzu? Spotkanie z prof. Heleną Krasowską poprowadzi red. Jakub Moroz – 27 lutego 2026 r. o godz. 18:00.
Szanowni Państwo,
serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych – w tym nauczycieli szkół średnich (na poziomie maturalnym), edukatorów, uczniów oraz studentów – na kolejne wydarzenie Wszechnicy Fundacji Polska Wielki Projekt pn. Czy są jeszcze ślady kultury polskiej na Naddniestrzu?
27 lutego 2026 r. godz. 18:00
Dom Trójmorza
ul. Łowicka 39A w Warszawie
“W Raszkowie? Toż my Raszków znamy. Stamtąd my Halszkę Skrzetuską wywozili, z onego waładynieckiego jaru, pamiętasz, Michale?”- mówi Zagłoba do Wołodyjowskiego.
A co dzisiaj dzieje się w Raszkowie? Czy mieszkają tam jeszcze Polacy?
Czy są jeszcze ślady kultury polskiej na Naddniestrzu? O tym opowie nam 27 lutego w Domu Trójmorza pani profesor Helena Krasowska, autorka książki “Polacy w Naddniestrzu. Świadectwo znikającego dzieciństwa”. Rozmowę poprowadzi redaktor Jakub Moroz.
Helena Krasowska pochodzi z polskiej rodziny z Bukowiny. W 1996 roku ukończyła studia magisterskie (filologia polska) w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Rzeszowie. W 2004 roku w Instytucie Slawistyki PAN obroniła pracę doktorską pt. „Język polskich górali na Bukowinie”. W 2013 roku w tymże instytucie uzyskała stopień doktora habilitowanego na podstawie pracy pt. „Mniejszość polska na południowo-wschodniej Ukrainie”. W latach 2015–2019 pełniła w IS PAN funkcję zastępcy dyrektora ds. naukowych. Wiceprezes Zarządu Fundacji Slawistycznej w latach 2007–2016, od 2016 roku w Radzie Fundacji Slawistycznej. W 2023 roku otrzymała tytuł profesora nauk humanistycznych. Redaktor naczelny serii wydawniczej „Język na Pograniczach”.
Specjalizuje się w problematyce związanej z dialektologią, socjolingwistyką, etnologią, folklorystyką. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół zagadnień mniejszości narodowych i językowych, biografii językowych, pograniczy kulturowych, pamięci społecznej i jednostkowej, w szczególności interesuje się Bukowiną Karpacką.
Prowadzi badania terenowe na Ukrainie, w Mołdawii, Rumunii oraz Gruzji. Jej projekty naukowe były wspierane przez Fundację na rzecz Nauki Polskiej, Narodowe Centrum Nauki, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Fundację Lanckorońskich, Fundację „Pomoc Polakom na Wschodzie”.
Od dziesięciu lat organizuje Bukowiński Festiwal Nauki w Polsce, Rumunii i na Ukrainie.
Jej dorobek obejmuje m.in. 9 monografii autorskich i 8 współautorskich. Posiada wiele odznaczeń i nagród za działalność naukową i społeczną.
Polacy w Naddniestrzu
Książka Polacy w Naddniestrzu. Świadectwo zanikającego dziedzictwa jest wynikiem pięcioletniego projektu badawczego. Naddniestrze, nazwa regionu pochodzi od terenu leżącego wzdłuż rzeki Dniestr, tj. „ziemie nad Dniestrem”. Terytorium to leży na lewym brzegu Dniestru, a miasto Bendery na prawym brzegu tej rzeki. Naddniestrze zajmuje obszar 4 163 km², od strony Słoboda-Raszków i Raszkowa graniczy w Ukrainą. Liczba mieszkańców w Naddniestrzu znacznie maleje. Naddniestrzańska Republika Mołdawska, posiada swój rząd, parlament, prezydenta, banki, walutę, symbole państwowe, system szkolnictwa, nie jest uznawane na arenie międzynarodowej. Oficjalnymi językami Naddniestrza są: rosyjski, ukraiński i mołdawski.
Mniejszość polska w Naddniestrzu jest zróżnicowana, przyczyną tego stanu rzeczy są historyczne, polityczne i społeczne następstwa.
Na terytorium Naddniestrza, mieszkają następujące grupy polskie, tę różnorodność można podzielić na, ze względu na miejsce urodzenia i polską tożsamość:
- Urodzeni w Słobodzie-Raszków.
- Urodzeni w Raszkowie.
- Potomkowie Polaków przybyłych z Małopolski, urodzeni w Rybnicy.
- Urodzeni na terenie współczesnej Ukrainy i Białorusi w różnych jej obwodach, często wówczas należących do Polski.
- Urodzeni w innych republikach Związku Radzieckiego.
Ze względu na różne miejsca urodzenia rozmówców lub ich rodziców współcześnie grupa ta nie wyróżnia się odrębnymi polskim gwarami. Różnią się idiolekty poszczególnych osób, ze względu na miejsce urodzenia użytkowników języka. Nieliczna już grupa z najstarszego pokolenia mówi jeszcze po polsku, pozostali użytkownicy używają: raszkowskiego, słobodzkiego, chochłackiego, mieszanego, ukraińskiego lub rosyjskiego. Język polski wyuczony ma inną wartość i nosi inne cechy fonetyczno-fleksyjne oraz gramatyczne może stać się przedmiotem badań w przyszłości.
Wyniki badań dotyczą także problematyki pamięci i tożsamości Polaków w Naddniestrzu. Dzięki wsparciu z różnych organizacji w Polsce mniejszość polska w Naddniestrzu mogła się odrodzić po 1990 roku. Przede wszystkim dzięki temu, że wówczas użytkowników języka polskiego i Polaków było zdecydowanie więcej niż obecnie. Odrodzenie polskiego życia kulturowego po 1990 roku na tym terenie nastąpiło dzięki temu, że zaczęli tam pracować księża z Polski. Dzięki nim polskość zaczęła się odradzać, to dzięki nim powstały organizacje polskie na tym terenie. To oni byli pomysłodawcami, założycielami wspólnot i organizacji polskich. Często na początku to księża uczyli języka polskiego, a potem organizowali nauczanie i pomoc w języku polskim. Książka zatem dokumentuje zanikające polskie dziedzictwo kulturowe na tym obszarze.
Zachęcamy do wsparcia naszych działań:
Numer konta bankowego dla darowizn na cele statutowe przelewem tradycyjnym:
Fundacja Polska Wielki Projekt
PKO Bank Polski SA: 93 1020 1068 0000 1702 0314 8228
Numer konta bankowego dla darowizn na cele statutowe przelewem zagranicznym:
Fundacja Polska Wielki Projekt
IBAN: PL 93 1020 1068 0000 1702 0314 8228
KOD BIC/SWIFT: BPKOPLP
Działania edukacyjne w Domu Trójmorza w ramach Wszechnicy Fundacji Polska Wielki Projekt
Partner medialny
Social media